ZASADY ŻYWIENIA W CODZIENNEJ PRAKTYCE Wiele się słyszy o potrzebie racjonalnego żywienia, nie wszyscy jednak właściwie rozumieją co to oznacza. Może więc warto w pewnym skrócie i uproszczeniu, właśnie na codzienne potrzeby, omówić to zagadnienie. Racjonalne żywienie polega na dostarczeniu organizmo­wi odpowiedniej liczby niezbędnych składników odżyw­czych, podawanych w postaci odpowiednio sporządzonych posiłków. Nasz organizm ma zróżnicowane potrzeby; aby mógł prawidłowo funkcjonować, muszą one zostać zaspo­kojone. Niezbędne jest dostarczenie energii, materiału na budowę nowych komórek i regulowanie czynności ustro­ju, składników chroniących przed infekcjami itd. W pro­cesach tych potrzebne są: białko, węglowodany, tłuszcze, składniki mineralne, witaminy, woda. Sprawa byłaby prosta, gdyby wszystkie produkty żyw­nościowe zawierały takie same składniki odżywcze, ale tak nie jest. Dlatego też potrzebny jest pewien zasób wie­dzy na temat wartości i zawartości różnych produktów, z których sporządzamy codzienne posiłki. Jeżeli traficie na książkę szerzej traktującą te sprawy, warto ją przestu­diować. Również w wielu książkach kucharskich (a przy­najmniej jedna znajduje się w każdym domu) zawarte są na wstępie informacje na ten temat. Tutaj musimy ogra­niczyć się tylko do przypomnienia podstawowych zasad i informacji. Najważniejszym składnikiem pożywienia jest białko, wy­stępujące w produktach pochodzenia zwierzęcego, a także roślinnego. Najobfitszym źródłem białka zwierzęcego są: mięso, ryby, sery, mleko, jaja, a białka roślinnego — roś­liny strączkowe i produkty zbożowe (mąka, kasze). Zapo­trzebowanie na białko u ludzi dorosłych, w ciągu dnia wynosi 1 gram na 1 kilogram wagi ciała. Tłuszcze (smalec, słonina, masło, margaryna, oleje) sta­nowią dla organizmu głównie materiał energetyczny. Za­potrzebowanie dzienne dorosłego człowieka na tłuszcze nie przekracza 70 gramów (w tym również mieszczą się tłuszcze, stanowiące jeden ze składników różnych produktów). W żywieniu, zwłaszcza ludzi starszych, nale­ży ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych na korzyść roślinnych. Drugi ważny składnik energetyczny stanowią węglowodany, a ich źródłem są produkty zbożowe, nasio­na roślin strączkowych, ziemniaki, poza tym cukry wy­stępujące w owocach, warzywach, miodzie. Nadmiar wę­glowodanów w pożywieniu odkłada się w organizmie w postaci tłuszczu. Składniki mineralne występują w większości produk­tów w niewielkich ilościach, jednak w dostateczny sposób zaspokajają zapotrzebowanie organizmu np. na wapń czy żelazo niezbędne w prawidłowej przemianie materii. No i wreszcie witaminy. O witaminach wydaje się, że wszystko wiemy, ale często lekkomyślnie je niszczymy pod­czas przygotowywania posiłków. Szczególnie na zniszcze­nie narażona jest witamina C, wrażliwa na działanie świa­tła i temperaturę, łatwo się utlenia, rozpuszcza w wodzie. Tyle, w telegraficznym skrócie, o podstawach żywienia. Tabele, zamieszczone na str. 170 informują bardziej szcze­gółowo, ile i jakie składniki zawierają różne produk­ty, co ułatwi ich właściwy dobór i zestawienie w posiłkach. Przygotowując posiłki, musimy przede wszystkim pamię­tać o tym, aby nie zawierały one tych samych składni­ków. Np. na obiad nie można podać zacierki na mleku i pierogów z serem albo zupy ziemniaczanej i pyz ze sło­niną. Są to przykłady wręcz przesadnie nieprawidłowe, ale, wcale nie tak rzadko, podobne obiady zjawiają się na sto­le. Dodatkowy błąd tych zestawów — to monotonna ko­lorystyka, no i brak surówek. Ale o tym na dalszych stronach.